ANASAYFA
31 Mart 2017 Cuma
Açılış Sayfam Yap!
Sık Kullanılanlara Ekle
Matbaa Hizmetleri
Künye
Reklam
İletişim
Siyaset
Ekonomi
Sağlık
Spor
Kültür-Sanat
Güncel
Röportaj
Resmi İlan
Yazarlar
E-Gazete
Video Galeri
Paylaşılamayan ‘Kırmızı’
İddialı kadrosuyla ön plana çıkan Ferzan Özpetek'in son filmi ‘İstanbul Kırmızısı’ gündemi meşgul ededursun, tarih kitaplarının tozlu sayfalarında Edirne'nin dünya literatürüne kabul ettirdiği bir rengi olduğu ortaya çıktı: Edirne Kırmızısı... Uluslararası literatürde Fransızca ismiyle “Rouge d'Andrinople” olarak anılan ve Sanayi Devrimi sonrası Avrupa'da önemli birçok tekstilcinin dikkatini çeken 'Edirne Kırmızısı', 1700'lü yılların ortalarında yaşanan bir casusluk faaliyetinde de başrolü oynuyor...
Haberin Yayın Tarihi: 20-03-2017 10:21
16 Punto 18 Punto 20 Punto 24 Punto
Paylaşılamayan ‘Kırmızı’

ORKUN AKMAN'IN

ARAŞTIRMA YAZISI

Dünyaca ünlü yönetmen Ferzan Özpetek'in 'İstanbul Kırmızısı' filmindeki kırmızının aslının 'Edirne Kırmızısı' olduğunu biliyor musunuz? Edirne'nin kırmızı renkle ilişkisinin tarihi bir geçmişi ve dayanağı olduğu pek de bilinen bir gerçek değil. 'Edirneliler kırmızıyı sever', 'Edirne'nin boyacıları ünlüdür' şeklinde hepimizin kafasında bazı klişeler yer etmiştir de çoğumuz bunun nedenini bilmeyiz. Hatta merak bile etmemişizdir. 
Bu yazıda; ilk kez 15'inci yüzyıldan itibaren Edirnekari ustalarının kullanmaya başladığı 'Edirne Kırmızı'sının (Rouge de d'Andrinople) nasıl olup da casusluk faaliyetlerine konu olacak kadar üne kavuştuğuna, o yıllarda Sanayi Devrimi'ni tamamlayan Avrupa'da nasıl en gözde renkler arasına girdiğine değinmeye çalışacağım.
Bazı renkler; leylak, menekşe moru gibi adlarını çiçeklerden alırken Anglais (İngiliz rengi), Turquoise (Turkuaz) gibi bazı renkler ülkelerden, Bordeux (Bordo) ve Rouge de d'Andrinople (Edirne Kırmızısı) gibi renkler de adlarını şehirlerden alıyor. Avrupa'da ilk başlarda Türk Kırmızısı, (İngilizce Turkey Red, Fransızca Rouge de Turc) olarak bilinen Edirne Kırmızısı, çok zahmetli bir boyama sürecini içeren ve uğrunda çok emek ve paranın harcandığı, sırrını çözene ödüllerin verildiği tarihsel bir renk olarak dikkat çekiyor. Ve Edirne Kırmızısı, Fransız Édouard Delamare'in deyimiyle, Fransa'da pamuk kullanımının yaygınlaşması sonucu sırrı çözülmesi zorunluluk haline gelen bir renk halini alıyor.
FRANSA'DA İKİ EDİRNELİ BOYACI
Avrupa'da Türk Kırmızısı olarak bilinen bu renk başarılı olarak ilk defa Fransa'da 1740'lı yıllarda üretiliyor, 'Edirne Kırmızısı' olarak yeniden adlandırılıyor ve izleyen yıllarda da boyama, mordanlama ve beyazlatma teknikleriyle ticari olarak uygulanabilir hale getiriliyor. Yakın Doğu'daki kök boya üretimin kopyalanmasında ve madderin özelliklerinin Avrupa'da öğrenilmesinde etkili olan gezgin, girişimci ve mucit Claude Flachat'ın hayatını araştıran Liliane Pérez, Flachat'in Doğu Akdeniz'de (Levant) uzunca bir süre kaldıktan sonra 1756 yılında Fransa'ya dönerek Lyon'a yakın bir bölgede bulunan Saint Chamond'da bir Türk Kırmızısı boyahanesi kurduğu bilgisine ulaşıyor. Hatta Flachat, İstanbul'dan iki kalaycıyı, İranlı bir eğirmeciyi, İzmirli bir hallacı, iki Ermeni mordan ustasını ve iki de Edirneli boyacıyı Fransa'ya yanında götürüyor. Bazı kaynaklarda Türk Kırmızısı'nın Edirne Kırmızısı olarak yeniden adlandırılmasında bu Edirneli boya ustalarının payı olduğu görüşü ön plana çıkıyor.


Bir başka kaynağa göre ise Avrupalı kimyager ve boya imalatçıları, Sanayi Devrimi'nin Avrupa'da yaygınlaşmaya başlamasıyla birlikte büyük ölçekli tekstil imalatında kullanılabilecek yeni kırmızı boyalar araştırmaya başlıyor. Kimyager ve imalatçılar, 18'inci ve 19'uncu yüzyılın başlarında Türkiye ve Hindistan'dan Avrupa'ya ithal edilen popüler renklerden biri olan ve günümüzde Fransa'da Rouge de d'Andrinople olarak bilinen Türk kırmızısına ulaşıyor. 1740'lı yıllardan itibaren İngiltere, Hollanda ve Fransa'da pamuklu kumaşların boyanmasında ve baskısında kullanılan rengin hammaddesi rubia bitkisinin kökünden elde edilirken kumaş Avrupa'dan Afrika'ya, Ortadoğu'dan ve Amerika'ya yaygın olarak ihraç ediliyor ve 19'uncu yüzyıl Amerika'sında geleneksel yamalı yorgan yapımında yaygın bir şekilde kullanılıyor. Kumaşın boyama işlerinin zeytinyağı, koyun gübresi ve diğer içeriklerin küllü suda birden fazla kez yıkanması sonucu oluşan uzun ve karmaşık bir süreç olduğu belirtilirken bu işlemin pamuğa mükemmel uyan parlak ve kalıcı bir kırmızı renk elde edilmesini sağladığı ifade ediliyor. (wikipedia)

Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Tekstil Ve Moda Tasarım Bölümü Öğretim Görevlisi Doç. Leyla Yıldırım, 2014 yılında 'Yedi: Sanat, Tasarım ve Bilim Dergisi'ne yazdığı “Avrupa Tekstil Baskıcılığının Gelişiminde Türk Kırmızısı'nın Rolü” isimli makalesinde Edirne Kırmızısı'ndan “Çok zahmetli bir boyama sürecini içeren ve uğrunda çok emek ve paranın harcandığı, sırrını çözene ödüllerin verildiği tarihsel bir renk” diye bahsederek rengin önemini bir cümleyle özetliyor aslında.
Fransa'da yayımlanan Histoire D'entreprises dergisi, Edirne Kırmızısı: Bir Endüstriyel Casusluk Hikayesi başlığını kullanarak yayınladığı bir makalede şu önemli cümleleri kullanıyor:

“18'inci yüzyılda Türk pamuklu ürünleri son derece ünlü olup ve Doğu tekstil sanayi içinde önde gelmekteydi. O yıllarda pamukla olan uyumu ve göz alıcı rengi nedeniyle epey tercih edilen bir renk olan Edirne Kırmızısı tekstilcilerin de bir hayli dikkatini çekiyor. Kaliteli kumaşlara kolaylıkla ulaşabilen firmalar, onca uğraşa rağmen bu rengi bir türlü elde edemiyor. Dokumada kaliteyi ve en güzel renkleri yakalayabilme amacıyla Edirne Kırmızısı'nın sırrı büyük bir titizlikle saklanıyor. Ta ki Fransızlar İzmir'deki kuru temizlemeci Rumları parayla tutana kadar... 
Bunlardan biri, Robert Dugard'dı. Kraliyete çalışan bir dokumacı olarak çalışan Dugard, özel izinle 1747'de Fransa'da 'Edirne İşi' denen bir üretimi gerçekleştirmek üzere imalathane kuruyor. On yıl boyunca da bu sırrın yurtdışına sızmasını engellemek ve çok sayıda işçi istihdam etmek kaydıyla üretim ve ticaret hakkını alıyor. Dugard, ortağı Pierre Dharistoy'la birlikte hayli gizli biçimde bu dokuma renginin üretimini sürdürüyor. Hatta bu ortaklar, rengi, üzerinde şirket mührü bulunan gizli tuş bölmeli bir kapta tutarak diğer tekstilci ve boyacılardan gizliyor.”
                                              (Devam edecek…)
YARIN 
Türk kırmızısı uğruna verilen mücadeleler

Gönder Yorum Yap Yazdır Facebook Twitter FriendFeed Google
Ucuz uçak bileti En ucuz uçak biletleri için arayın,
kıyaslayın ve satın alın
aloucakbileti.net   0850 500 0 737
  ÇOK OKUNANLAR
6 gün sonra bulundu
Edirne ilk sırada
Her yer koltuk!
1 konuşmacıya 4 dinleyici!
ARAMIZDAN AYRILANLAR
Kitap sokakta
Üç semavi din bu sergide buluştu
Bisiklet tutkunları
Başbakan Edirne'de
Tarihi lisede kan bağışı
  GÜNÜN GAZETE MANŞETLERİ
Akşam Gazetesi Birgün Gazetesi Bugün Gazetesi Cumhuriyet Gazetesi
Dünya Gazetesi Fanatik Gazetesi Fotomac Gazetesi Gunes Gazetesi
Haberturk Gazetesi Hurriyet Gazetesi Milli Gazete Milliyet Gazetesi
Posta Gazetesi Radikal Gazetesi Sabah Gazetesi Sozcu Gazetesi
Star Gazetesi Takvim Gazetesi Taraf Gazetesi Türkiye Gazetesi
Vatan Gazetesi Vakit Gazetesi Yenisafak Gazetesi Zaman Gazetesi
Yeni Hudut Gazetecilik ve Matbaacılık San. ve Tic. Ltd. Şti
Babademirtaş Mah. Üç Şerefeli Camii Arkası No:7 EDİRNE