'Helva Sohbetleri' kaldığı yerden

Sevcan KALIPÇİNDEN

Eski kış eğlencelerinin turizme kazandırılması amacıyla 2010 yılında Edirne Yerel Tarih Grubu'nun öncülüğünde başlatılan kış eğlenceleri geleneği olan Helva Sohbetleri yarın akşam Taş Odalar'da gerçekleştirilecek. Eski eğlencelerin canlandırılacağı gecede eğlencenin olmazsa olmaz parçası olan yöresel türküler de söylenecek. Yerel Tarih Grubu'nun korosu da son provalarını Turizm Derneği Lokali'nde tamamladı.

Vali Mustafa Büyük döneminde başlatılan ve Edirne turizmine kazandırılması hedeflenen Helva Sohbetleri Vali Gökhan Sözer'in isteği üzerine yeniden düzenlendi. Manilerin söylendiği, bilmecelerin sorulduğu, yüzük kaçırma, sandalye kapma gibi çok çeşitli oyunların oynanıp yöresel türkülerin seslendirildiği gece için hazırlıklar tamamlandı. Edirne Yerel Tarih Grubu Başkanı Güngör Mazlum, Edirne'de büyük öneme sahip kültür unsuru olan Helva Sohbetleri'nin geleneksel hale getirilmesi için Edirne Yerel Tarih Grubu'nun örnek olduğunu belirterek şunları söyledi:

Hazırlıklar tamam

"2010 yılında Mustafa Büyük valimizin isteği üzerine Helva Sohbetleri'ni aslına uygun şekilde Taş Odalar'da yapmıştık. 1950 yıllarına kadar bu gelenek Edirne'de yapılırken daha sonra unutulmuş, Mustafa Büyük de turizmden gelen bir valimiz olduğu için, "Acaba bunu turizme kazandırabilir miyiz?" düşüncesi içinde istemişti. Biz de yaptık çok da şahane bir şey oldu. Sonra biz bu geleneğin yavaş yavaş kurumlar, kuruluşlar, dernekler tarafından yapılmasını istedik. Biz örneğini gösterdik fakat o süre içinde maalesef hiç bir şekilde yapılmadı. Şimdi ki valimiz Gökhan Sözer, Helva Sahbetleri'nin methini duşmuş ve tekrar yapılmasını istediler. O nedenle biz de hazırlığımızı yaptık. 23 Şubat Perşembe günü akşamı Taş Odalar'da Helva Sohbetleri'ni yapacağız.

Eski kış eğlenceleri canlandırılacak

Helva Sohbetleri geçmişte televizyon yok bir şey yok, vaktiyle zenginler daha ziyade zengin ailelerin bir eğlence şekli. Kış günleri konaklarda toplanıp çeşitli müzik oyunları, iskemle oyunları, maniler, bilmeceler söyleniyor aklınıza ne geliyorsa çok değişik oyunlar oynanıyor. Amaç insanların bir bakıma can sıkıntısını gidermek, eğlenceyi sağlamak. İçinde muhakkak müzik var. Yöresel şarkılar söyleniyor. Biz 10 bölgesel yöresel şarkı türkü söylemiştik koro halinde. Yerel Tarih Grubu'nun 15 kişilik koro grubu var. O geceki uyumu sağlamak için koromuz provalarını yaptı.”

Bir saray geleneği

Helva Sohbeti, kışın en soğuk geçen kırk günü ile onu takip eden elli soğuk gün arasında geçen 90 günlük sürede, Edirne konaklarında özellikle Cuma geceleri helva eşliğinde yapılan sohbet olarak tanımlanıyor.

Helva Sohbeti, Sıra ve İrfane Toplantısı olmak üzere iki şekilde yapılırdı. Sıra Toplantısı, her zaman ve hep beraber toplananlar arasında yapılan sohbetlere denirdi. Helva, bu toplantıya katılan kişi sayısına göre yapılır ve masrafları sıra ile bir kişi tarafından karşılanır. İrfane Toplantısı ise masrafları ev sahibi ile hizmet edenler hariç katılanlara pay edilerek karşılanır. Başlangıçta bir saray geleneği olan Helva Sohbeti, zamanla, önce üst düzey asker ve idareciler, sonra esnaf ve tüccar loncalarına, zengin eşraf konaklarına yapılmaya başlandı. Edirne`deki Helva Sohbetlerinde kışın başlamasından sonraki ilk sohbete şehrin protokolü ve ileri gelenleri katılırdı. Daha sonraki Helva Sohbetleri tüccarlara, esnaflara ve çiftçilere yapılırdı. Bu düzen kışın bitimine kadar böylece sürer giderdi.

Helva Sohbetine ev sahipliği yapmaya `Ev Açma` denirdi. Ev açan kişi, gecenin tüm hazırlığını yapar, sohbete çağıracağı kişileri tek tek davet ederdi. Misafirler akşam yemeğinden sonra toplanmaya başlar, gelecekler tamamlanınca türkülerle gece başlardı. Helva Sohbeti tecrübeli biri tarafından yönetilirdi. Helva Sohbetinde oyunlar oynanır, türküler ve maniler söylenir, yetenekli olanlar tarafından taklitler yapılır, Eski ve yeni Edirne ve Rumeli türküleri söylenirdi.

Helva Sohbetlerinin değişmeyen unsurlarından biri de oyunlardı. En çok oynanan oyunlar Fincan Oyunu, Yüzük Oyunu, Arişna Oyunu, Buğday Oyunu, Şaşıranlar Oyunu, Tabur Ateş Oyunu, Tezgah Oyunu ve Onsekiz Sayı Yazmak Oyunu idi. Oyunlar genellikle gruplar halinde oynanır, her grubun bir `elebaşı` olurdu. Oyunlarda kaybedenlere `alınlarına kara basmak` gibi değişik cezalar verilirdi.

Sohbet ve diğer etkinlikler sürerken hazırlanan kazanlarda irmik helvası pişirilirdi. Helva yenmeden önce, hocalar dualar okurdu. Duanın okunmasından sonra pişirilen helva yenilir ve üzerine kahve içilirdi. Kahveler içilirken bir sonraki Helva Sohbeti'nin kimin tarafından yapılacağı kararlaştırılırdı.