ANASAYFA
28 Ocak 2023 Cumartesi
Açılış Sayfam Yap!
Sık Kullanılanlara Ekle
Matbaa Hizmetleri
Künye
Reklam
İletişim
Siyaset
Ekonomi
Sağlık
Spor
Kültür-Sanat
Güncel
Röportaj
Resmi İlan
Yazarlar
E-Gazete
Video Galeri
Meriç Nehri'nde ‘yandan çarklı’
Edirne Yerel Tarih Grubu'nun Kasım ayı toplantısında konuk ettiği Trakya Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Aziz Tekdemir, 19. Yüzyıl'da Meriç Nehri'nde yapılan yük taşımacılığı hakkında katılımcılara tarihi bilgiler sundu… Doç. Dr. Tekdemir sunumda, Meriç Nehri üzerinde 300'ün üzerinde büyük ve küçük boyutlu yandan çarklı gemilerle Enez'den Edirne'ye, Edirne'den Filibe'ye kadar uzanan yük ve yolcu taşımacılığı hattını anlattı…
Haberin Yayın Tarihi: 26-11-2022 07:42
16 Punto 18 Punto 20 Punto 24 Punto
Meriç Nehri'nde ‘yandan çarklı’

İsmail DEMİRAY
Edirne Yerel Tarih Grubu'nun Kasım ayı toplantısında konuk ettiği Trakya Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Aziz Tekdemir, 19. Yüzyıl'da Meriç Nehri'nde yapılan yük taşımacılığı hakkında katılımcılara tarihi bilgiler sundu. Doç. Dr. Tekdemir sunumda, Meriç Nehri üzerinde 300'ün üzerinde büyük ve küçük boyutlu yandan çarklı gemilerle Enez'den Edirne'ye, Edirne'den Filibe'ye kadar uzanan yük ve yolcu taşımacılığı hattını anlattı.
Edirne Belediyesi Atatürk Kültür Merkezi Konferans salonunda düzenlenen etkinlikte Edirne Yerel Tarih Gurubu Başkanı Güngör Mazlum kısa bir giriş konuşması yaptı. Toplantıya Edirne Valisi Hüseyin Kürşat Kırbıyık, Belediye Başkan Yardımcıları Ertuğrul Tanrıkulu ve Yaver Tetik'in yanı sıra Edirne tarihine ilgi duyan konuklar katıldı.
300 TEKNE MERİÇ NEHRİ ÜZERİNDE
Doç. Dr. Tekdemir yaptığı sunumda Edirne/Enez arasında Osmanlı döneminde 17.Yüzyılı Evliye Çelebi, 19. Yüzyıl'a kadar olan dönemi de Şemşettin Sami tarafından verilen bilgiler ışığında 300'ün üzerinde küçük çapta gemi ile insan, hayvan ve mal taşımacılığı yapıldığını, bu hattın kara yoluna göre çok daha hızlı, zahmetsiz ve ekonomik olduğunu belirtti. 
Tekdemir temsili görsellerle yaptığı sunumda 19.Yüzyıl'da Edirne/Enez, Enez/Edirne arasında gidiş geliş şeklinde tekne, mavna, sal ve son zamanlarda da vapurla taşımacılık yapıldığını belirterek o dönemlerde yaşanan en büyük sorunların Meriç Nehri kenarına yapılan çok sayıdaki değirmenlerin yaptığı bentlerin taşımacılığı engellemesi ve nehir kirliliğinin o dönemlerde de etkili olduğunu aktardı. 
FİLİBE, EDİRNE, ENEZ ARASINDA 
Doç. Dr. Aziz Tekdemir şunları aktardı:
“Edirne 3 nehir ile çevrili olması Balkanlara açılan bir kapı olması nedeniyle her zaman askeri ve ticari anlamda büyük önem taşımıştır. Meriç'te nehir taşımacılığı Filibe'den başlayarak Meriç Nehri kenarında iskele başlarında son bulur. Nehir geniş ve taşımacılık için yüzyıllarca uygun olmuştur. Gemilerden, teknelerden boşaltılan mallar köprü altından kayıklarla diğer iskeleye taşınır, buradan yine Enez'e gidecek gemi, tekne veya sallara yüklenirdi. 
Dolayısıyla Meriç nehri Edirne'yi Ege ve Akdeniz'e bağlayan bir araç olmuş, Edirne'yi aynı zamanda ticari bir merkez yapmıştır. Osmanlı Meriç'te taşımacılığı her zaman teşvik etmiştir. Meriç Nehri kenarında yaşayan, ticaret yapan, üreten insanlar mallarını, ürünlerini İstanbul ve daha uzak yerlere pazarlama olanakları buldukları bulmuşlardır. Meriç Nehri etrafında yaşayanlar için adeta bir zenginlik kaynağı olmuştur. O dönemde karayoluyla yapılan taşımacılık ve nakliyatlar hem zahmetli, uzun süreliydi. Oysa nehir taşımacılığı zahmetsiz ve hızlı oluyordu. 
MERİÇ NEHRİ'NDE O DÖNEMDE DE KİRLİLİK VARDI
O dönemde Meriç Nehri'nde en büyük sorun kirlilik ve nehrin sık sık temizlenmek istemesiydi. Kirlilik daha çok Meriç Nehri'nin etrafından yapılan çok sayıdaki un değirmenlerinin nehir içinde akışı arttırmak için yapmış oldukları tuğladan bentler nedeniyleydi. Bunların taşkınlarda yıkılması sonucunda Meriç Nehri içinde taşımacılığı olumsuz etkiliyordu. Ortalama günde 200/250 kilo kadar un üreten bu değirmenlerin yarattığı sorunları çözmek için bir dönem Osmanlı idaresi değirmenleri salların üzerine yapılmasını şart koşmuştu. 
Diğer bir sorun da nehir yatağının dolması, sık sık temizlenmek ihtiyacı duyulmasıydı. 1846 yılında Edirne'yi ziyaret eden padişah Abdülmecit nehrin temizlenmesi için üç bin kese akçe bağışlar. Değirmenlerin bentleri yıktırılır, nehir kenarlarına iki bekçi tutulur, yeniden bent yapılmasın diye. 1846/48 yıllarında Meriç'te kayıkların işlemesi ile ziraatla uğraşanlar, zahire ve mahsullerini sallar ve kayıklarla Enez'e götürüp satmış, ziraat ve ticarete ivme kazandırmıştır. 1850-1851 yılında kuraklık sonunda ürünlerin az olması, bekçilerin paralarının ödenmemesi nedeniyle işlerini bırakması üzerine değirmenciler daha da büyük bentleri yapar, eskiye döner Meriç nehri. 
MERİÇ NEHRİ'NİN TEMİZLENMESİ GEREKİYORDU
Kirlenme öncesinde 34 tonluk gemiler çalışıyorken bu 8.5 tonluk gemilere kadar düşer. Taşımacılık daha çok kelek olarak isimlendirilen sallarla sağlanmaya başlar. 
1856 yılında Meriç Nehri'nde taşımacılık için vapur çalıştırma imtiyazı elde etmek için Osmanlı izin verir. 4 ortak 22 yıllığına Osmanlı'ya elde edilecek gelirin yüzde 20'sini vermek şartıyla bu imtiyazı alırlar. 
“PADİŞAHIM ÇOK YAŞA”
Şirket ilk seferinde sabah Enez, akşamüzeri Edirne şeklinde gerçekleştirir. Edirne halkı büyük bir coşkuyla vapuru karşılar. Seferin yapıldığı ilk gün olan 26 Nisan 1859'da 'Padişahım çok yaşa' sesleri Meriç Köprüsü ve kenarlarında inlemektedir. 
Şirketin doymaz bilmek istekleri öncesinde imtiyazın 30 yıla çıkarılmasını sağlar. Sonrasında karlarının düşük kaldıkları, imtiyaz süresinin sürekli artırılması istekleri, Osmanlı'ya vermesi gereken yüzde 20 kazanç paylarının yatırılmaması nedeniyle oluşan anlaşmazlıklar sonunda vapur taşımacılığı sona erer. Başlangıcı ile sonuçlanması arasında 18 ay boyunca Edirne/Enez arasında Meriç Nehri üzerinde taşımacılık yapılmıştır. 
TREN YOLU GELİNCE TAŞIMACILIK BİTER
Meriç Nehri üzerinde teknelerle ve sallarla yapılan taşımacılık 1879 yılında demiryollarının yapılmaya başlamasına kadar devam eder. 
Daha hızlı, daha ekonomik olan demiryolları nehir taşımacılığına son noktayı koyar.”
VALİ HÜSEYİN KÜRŞAT KIRBIYIK
Sunum sonrasında bir konuşma yapan Edirne Valisi Hüseyin Kürşat Kırbıyık, Güngör Mazlum'un çağrısıyla geldiğini, sunumdan yararlı bilgiler edindiğini, Edirne'nin artık Meriç ve Tunca nehirlerini taşımacılık için değil de turizm için kullanmayı düşünmesi gerektiğini söyledi.
Vali Kırbıyık, “Öncelikle yapılan sunumdan dolayı değerli hocamızı çok teşekkür ediyorum, Meriç nehrinde yük ve yolcu taşımacılığın nasıl yapıldığı hakkında detaylı bilgiler verildi.  Söz almışken sizlere de bazı bilgiler vermek istiyorum. Meriç ve Tunca nehrinde DSİ Bölge Müdürlüğümüz dip ve yüzey temizliği yapacak. Yine kanal Edirne'de taş tahkimat kısmında da devam edecek. Bu temizliğin yapılması şehrin güvenliği ve emniyeti açısından oldukça önemli. Bir diğer husus ise Edirne Sarayı'dır. Edirne Sarayı'nın Milli Saraylar Başkanlığına devri sağlandı. Önümüzdeki süreçte kazı ve ihya çalışmaları hızlı bir şekilde sürecek.  Tüm bu çalışmaların bir diğer boyutu da turizmdir. Tunca nehrinin tabanında olduğu bilinen mermer zeminin gün yüzüne çıkarılması içinde çalışma yapılacak ve olumlu sonuçlanırsa turizm açısından oldukça iyi olur. Bir diğer konu Edirne'nin tek yalı camisi olan Evliya Kasımpaşa cami ihyası var, burada 14 basamak bulunduğu biliniyor. Bu çalışmalar yapılırsa Edirne Sarayı'ndan Evliya Kasımpaşa camisine kadar bir kayık rotası kendiliğinden oluşmuş oluyor.  Bizim nehir kenarlarını bu şehrin hizmetine daha fazla sunma gibi bir görevimiz var, bunun içinde Valiliğiyle, belediyesiyle ve diğer tüm kurumlarıyla hep birlikte var gücümüzle çalışmamız gerekiyor” dedi.
Vali Kırbıyık, Doç. Dr. Aziz Tekdemir'e Yerel Tarih Grubu'nun çiçeğini sundu.
 

Gönder Yorum Yap Yazdır Facebook Twitter Linkedin
  ÇOK OKUNANLAR
Aramızdan ayrılanlar
65’inde avukat oldu!
En eski mahalle ‘Baba Timurtaş’
Sektörlere hızlı tren ayarı
Edirne Sarayi için ‘Koordinasyon Merkezi’
Arasta esnafından otopark yakınması
Ulus'ta 'kış' durgunluğu!
Sinema Topluluğu'ndan ilk gösterim
Topluluktan konser maratonu
Ordu FK maçına kadın hakem
  GÜNÜN GAZETE MANŞETLERİ
Akşam Gazetesi Birgün Gazetesi Bugün Gazetesi Cumhuriyet Gazetesi
Dünya Gazetesi Fanatik Gazetesi Fotomac Gazetesi Gunes Gazetesi
Haberturk Gazetesi Hurriyet Gazetesi Milli Gazete Milliyet Gazetesi
Posta Gazetesi Radikal Gazetesi Sabah Gazetesi Sozcu Gazetesi
Star Gazetesi Takvim Gazetesi Taraf Gazetesi Türkiye Gazetesi
Vatan Gazetesi Vakit Gazetesi Yenisafak Gazetesi
Yeni Hudut Gazetecilik ve Matbaacılık San. ve Tic. Ltd. Şti
Babademirtaş Mah. Üç Şerefeli Camii Arkası No:7 EDİRNE
Özel Okullar, Özel Okul Fiyatları

Marküteri Parke