ANASAYFA
19 Mayıs 2022 Perşembe
Açılış Sayfam Yap!
Sık Kullanılanlara Ekle
Matbaa Hizmetleri
Künye
Reklam
İletişim
Siyaset
Ekonomi
Sağlık
Spor
Kültür-Sanat
Güncel
Röportaj
Resmi İlan
Yazarlar
E-Gazete
Video Galeri
Özdemir AKBAL / Dünyanın Penceresinden
ABD’nin Muhtemel Afganistan Politikası Hakkında Düşünceler
Yayın Tarihi: 27 Ağustos 2021 Cuma, 06:13
16 Punto 18 Punto 20 Punto 24 Punto

ABD özelinde Türkiye’de yapılan analizlere dair en önemli hatanın devlet nezdinde değil de seçilmiş yahut seçilmek üzere olan başkanın karakteri dairesinde konuyu ele almak olduğunu görüyorum. Sanırım bu biraz da “ben onu çok iyi tanırım” şeklinde bir tavrın ipuçlarını vermek için ortaya konuyor. Karşılıklı tavla atsanız ne gam?

Bu tavır “ben” önemli bir kaynağım, “ben” gördüm, “ben” bilirim gibi bir aşırı heyecanın sonucu… Ancak acı gerçek şu ki devletlerin eyleme biçimleri sizin “kanki” başkanınız ile sınırlı değil.

Şöyle bir gözden geçirelim; Obama, McCain karşısında 2008’de seçimi, savaşları bitirme vaadiyle kazandı. İki dönem başkanlık yaptı, bu süreçte Afganistan’dan çekilme konusu ABD güvenlik bürokrasisi ve dış politika yapıcılarının en önemli gündem maddeleri arasındaydı. Suriye’de olaylar tırmanırken; 5 Ocak 2012’de ABD’nin Küresel Liderliğinin Sürdürülmesi başlıklı strateji belgesi aslında bugün olacakların habercisi gibiydi…Ardından Trump hem Afganistan hem de Suriye’den çekilmeyi gündeme getirdi ve bunu Suriye hususunda bir miktar gerçekleştirdi ileride daha fazlasını göreceğiz. Biden da Afganistan’dan çekildi… Şimdi şu bahsi geçen belgeye dair iki kelam edeyim…

Bu belge “güzide” basınımız tarafından “ABD Orta Doğudan çekiliyor, yeni merkez Asya-Pasifik” diye muhteşem bir analizle ortaya konurken; kankacılık ekolünün takipçileri de “yahu ben Obama’yı tanıyorum, yapmaz öyle şeyler…” nev’inden analizleri saçıyordu etrafa… Hatta o dönem belgeyi birlikte çalıştığımız arkadaşımla, tabii onun benim kötü kelime şakalarıma maruz kalması yoluyla hayli takılıyorduk bu başlıklara…

Halbuki bu belgede ABD’nin ekonomik yükünü yüklendiği sınır ötesi operasyonlardaki başat rolünü azaltarak paylaşacağını, bu paylaşımı da bölgedeki müttefikleri vasıtasıyla yapacağını açık açık belirtilmişti. Ama olsundu; bizim güzel ezberlerimiz vardı ve gidip görmüştük bir yerleri; o yüzden bu stratejik davranışı tahlil etmemize de gerek yoktu…

Şimdi ABD Afganistan’dan “apar topar” çekildi ve “yenildi…”

Hans J. Morgenthau Güç Boşluğu (Power Vacuum) diye kavramdan bahseder… Bunu biraz inceleme fırsatım oldu; fizik yasasına çok benzetilmeye çalışılan bu yaklaşımda gücün boş bıraktığı bir yeri vakum etkisiyle bir başka gücün doldurması da kuvvetle muhtemeldir. Yani, gücün boşalttığı yerde oluşan vakum başka bir gücü de çeker demek mümkün. ABD çekildi, yapma devlet Afgan güçleri dağıldı ve yerine Taliban gelip oturdu.

Ne kadar mekanik ne kadar da sayılardan korkmayan muhteşem bir tespit oldu bu; çok beğendim kendimi kesin televizyona çıkıp bu cümleyi kurmalıyım. Ama kazın ayağı öyle değil… Sosyal olgular mekanik temellerle incelenemez. Zira uluslararası politikada güç için kullanılabilecek bir birim tanımı yoktur. Kilo mu diyeceksiniz metre mi?

Taliban’ın başka devletlerle irtibat kurarak kendi meşruiyetini sağlaması gerekiyor ve bu noktada sayısalcılara özenen benim sevgili meslektaşlarımın benimsediği metodoloji ile açıklanabilecek bir durum yok. Sahi kaç Taliban mensubu bir birim güç eder? Var mı bunun bir cevabı?

ABD bölgede bir devlet inşası çabası sergiledi… Evet evet biliyoruz orası çok karışık bir yapı gidip görenler falan, filan… Bu olmadı,yani ABD, bir devlet inşa edemedi. Bölgeden de daha fazla ekonomik yükü yüklenmek ve riski almamak için çekildi…

Yalnız bir şey gözden kaçıyor; ABD, Afganistan’a müdahale koalisyonunun lideriydi… Bu yapıyı harekete geçiren ve aynı zamanda üzerinde etkisi olan önemli bir güçtü… Buna ek olarak; ABD-Rusya Federasyonu ilişkileri bağlamında Rusya Federasyonu da “radikal” ifadesi kullanarak kendi hakimiyet alanı için önemli avantajlar elde etmişti ABD liderliğindeki Afganistan operasyonlarından faydalanmak suretiyle. Buyurunuz size bir tane daha ABD-Rusya Federasyonu zımni mutabakatı. Bu zımni mutabakatın bir benzeri daha sonra Suriye’de yaşandı ama Afganistan üzerinden gerçekleşenini göremeyenlerin Suriye’dekini görmelerini beklemek aşırı iyimserlik olurdu. Onun yerine kanki Obama, Trump analizlerini dinledik analizcilerden…

Şimdi bu yapı dikkate alındığında güç boşluk kabul etmez çıkarımında bulunmak son derece kolaylaşıyor. Bu çıkarım elbette bir Newtonian fizik yasası şeklinde tanımlanamaz, sayısalcı siyaset bilimi analisti dostlar heyecanlanmasın hemen… Bu durumda sosyal yapıların eyleme biçimleri ve gelişme süreçlerindeki yönlendirilme imkân ve kabiliyetleri öne çıkar ki iki anketin SPSS sonucunun çok ötesinde teorik alt yapılı bir analiz gerektirir.

Bütün bu faktörlere dayanarak gelecek dönemde Taliban’ın bir devleti oluşturma hususunda özniteliklere dayalı sorunlarla da karşılaşarak uluslararası politika alanında dış müdahaleye açık bir hale gelmesi kuvvetle muhtemel. Böyle bir durumda Rusya Federasyonu aynı zamanda Suriye yükünü de bu denli üstlenmişken ek olarak bir Afganistan operasyonu kaldırması hayli zor olacaktır. Bunun yanı sıra Çin Halk Cumhuriyeti’nin kuruluşundan itibaren askeri kapasite ile desteklenmek zorunda olan bir devlet inşası tecrübesinin hiç olmadığı düşünüldüğünde;ABD’nin oyunda olma ihtimali de kuvvetleniyor. Bu noktada farkındaysanız ABD ile iş birliği yapan Rusya Federasyonu ve Çin Halk Cumhuriyetinden bahsediyorum… Bu hiç olmamış bir şey değil bundan sonra da olacak “buloklarcı AyAr” için üzücü bir durum ama acı gerçek…

Böyle bir durumda ABD açısından yükün daha fazla paylaşıldığı, bölgeye tesir edebilecek müttefiklerinin-bu müttefikleri aynı zamanda Rusya Federasyonu ve Çin Halk Cumhuriyeti ile ilişkilerinin olduğunu da gözden kaçırmamak gerekiyor- daha etkin olduğu bir yapıyı görmek mümkün. Tabii gidip gören arkadaşlar Büyük İskender’den başka şeyler öğrenmiş olabilirler… Göreceğiz…

Haftaya görüşmek dileğiyle memleketimin güzel insanları…

 

Gönder Yorum Yap Yazdır Facebook Twitter FriendFeed Google
  ÇOK OKUNANLAR
Varel ailesinin acı kaybı
6 asırlık hamam satışta!
‘Ustaya yakışır çalışma’
Kırkpınar Spor Lisesi'nde erken bayram
Ulu çınar 165 yaşında!
EDİRNE ve BİSİKLET -9-
Ağırlığınca yağ teslim edildi
CHP'den mitinge davet
EKK'den Mahalle Meclisleri
'Keşan ağlanacak durumda'
  GÜNÜN GAZETE MANŞETLERİ
Akşam Gazetesi Birgün Gazetesi Bugün Gazetesi Cumhuriyet Gazetesi
Dünya Gazetesi Fanatik Gazetesi Fotomac Gazetesi Gunes Gazetesi
Haberturk Gazetesi Hurriyet Gazetesi Milli Gazete Milliyet Gazetesi
Posta Gazetesi Radikal Gazetesi Sabah Gazetesi Sozcu Gazetesi
Star Gazetesi Takvim Gazetesi Taraf Gazetesi Türkiye Gazetesi
Vatan Gazetesi Vakit Gazetesi Yenisafak Gazetesi
Yeni Hudut Gazetecilik ve Matbaacılık San. ve Tic. Ltd. Şti
Babademirtaş Mah. Üç Şerefeli Camii Arkası No:7 EDİRNE
Özel Okullar, Özel Okul Fiyatları

Marküteri Parke